Manlio Manlio Argueta u lind më vitin 1935 në San Miguel, të Salvadorit. Që në bankat e shkollës i shfaqet prirja për shkrim, ku themoloi një revistë nxënësish dhe i botoi shkrimet e para. Pas maturës shkoi në San Salvador për të studiuar drejtësi.

Së bashku me Roque Dalton formoi rrethin letrar të universitetit. Shumë herët u pranua anëtar i të ashtuquajturit “brez të angazhuar” shkrimtarësh, që nën ndikimin e Sartrit zhvillonin aktivitete politiko-shoqërore dhe kulturore. Në këtë kohë, poezitë e tij fituan shpërblimet e para lokale.

Në vitin 1960, ai akuzohet nga regjimi për pjesëmarrje në trazira studentësh. Arrestohet dhe dëbohet në Honduras. Pas rënies së Qeverisë së Lemusit kthehet në Salvador. Më pas ai do të dënohet mbi dhjetë herë deri sa më në fund do të ik përsëri jashtë vendit.

Më 1967 i mbaroi studimet në universitet, por pa diplomë. Iu përkushtua plotësisht poezisë së tij. Disa nga poezitë e tij u botuan në një antologji të poetëve të rinj salvadorianë. Dy vite më vonë, përmbledhja e tij me poezi “En el costado de luz” u shpërblye me çmimin prestigjioz “Rubén Dario”, duke i sjellë afirmim përtej El Salvadorit.

Romani i tij i parë “El valle de las hamacas” (Lugina e hamakëve) u botua më 1968 dhe u shpërblye me Çmimin e Amerikës Qendrore për roman, u botua edhe në vende të tjera të Amerikës Latine dhe u konsiderua si përfaqësues i bumit të letërsisë latinoamerikane të asaj kohe.

Prej vitit 1972 – 1993, Argueta u detyrua përsëri të shkoje në mërgim pasi ushtria e okupoi universitetin.

Atje punoi si profesor për letërsi dhe shkrim krijimtar. Përveç kësaj shkroi romane të tjera. “Caperucita en la Zona Roja” (1977, Kësulekuqja në mëhallën e shtëpive publike dritëkuqe) u shpërblye me Çmimin e Amerikës Latine për roman nga “Casa de las Americas” në Kubë. Romani vijues, “Një ditë e jetës” (1980, botuar gjermanisht me titullin “Ditë makthi”) u shpërblye nga Universiteti Jezuit UCA. “Un dia de la vida” është përpunimi letrar i luftës i cili ta zë frymën dhe që me gjasë është vepra më e njohur e Arguetës. Gjatë luftës u shpërnda ilegalisht në El Salvador. Më 1999, ky libër u zgjodh romani i pestë i shekullit XX në gjuhën spanjollë nga “Modern Library International” me renome në Nju Jork. U përkthye në gjithsej 10 gjuhë. Fundi i luftës hapi rrugën për pranimin e kësaj kryevepre letrare edhe në El Salvadorin zyrtar. U shfaqën versione radioje dhe teatri.

Një roman tjetër, “Cuzcatlán. Donde bate la mar del sur" (“Cuzcatlán. Në detin e Jugut”), pasoi, në të cilin Argueta vizaton fatin e një familjeje fermerësh për tre breza dhe me këtë edhe kalvarin e “popullit të Cuzcatlánit” nga ditët e sundimit spanjoll deri në luftën civile të viteve 80.

Pas kthimit nga ekzili ai punoi në funksione administrative në Universitetin e Salvadorit, mes tjerash si drejtor i Bibliotekës Universitare dhe për marrëdhënie me jashtë. Prej kthimit të tij kanë dalë dy romane të shkurtëra autobiografike. Për shkak të famës së tij ndërkombëtare, vepra e tij ndërkohë është bërë edhe objekt i doktoraturave dhe studimeve dhe kongreseve të shkencës letrare, sidomos në hapësirën anglishtfolëse.

Më vitin 2000 u emërua drejtor i Bibliotekës Kombëtare.

Argueta planifikon së shpejti botimin e një romani tjetër tek i cili ka punuar tri vjet. Prej shkurtit 2004, Argueta quhet “Poet shumë i merituar”, një vlerësim i vonshëm zyrtar për autorin më të rëndësishëm bashkëkohor të Salvadorit, dikur të përndjekur dhe të mërguar.

Roque Dalton e pat cilësuar Manlio Arguetën një “shkrimtar jashtëzakonisht të vlefshëm” dhe ia vërtetoi pozitën e një novatori të letërsisë me një fushë të gjerë tematike. Studjuesia e letërsisë Roxana López Serrano, ka nënvizuar në librin e saj “Dhjetë shkrimtarë salvadorianë”, sidomos modestinë e tij njerëzore, të cilën e ka ruajtur me gjithë sukseset e mëdha. Ndërsa, Marco Antonio Barazza shkruan sidomos për angazhimin e tij për çështjen dhe preokupimet e popullit, i cili i jep veprës së tij një stil krejt të mëvetësishëm dhe të pashoq.

                                

KARTOLINË

Vendi im është një vend liqenesh, malesh dhe vullkanesh.

Por më mirë të mos vijsh. Rri në shtëpi.

Nuk do të të pëlqejë këtu. Mbi liqenet tona nuk notojnë zambakë uji.

Femrat e reja nuk duken si bukuroshe noti.

Çatia në han malësor pikon ujë si një shoshë.

Po dielli, dielli! Po të mos kesh kujdes

Do të skuqesh si pite.

Fëmijë dhe qenë bëjnë shurrë në derë.

Lypsarë vjedhin bukë në hotelet:

mund të vdesësh nga uria

mund të vdesësh nga inati

asnjëherë nga vdekja vdekja.

Mos harro snajperët, bombat e makinave,

urat që shpërthejnë.

Mbylle derën me çelës në orën tre në mëngjes

Kur të dalësh, mos merr kuletën, mos mbaj orën:

një vjedhës mund të të sulmojë

dhe të kapë çmimin tënd të lotarisë.

Ah, po, ki kujdes mos ta quash vendin tim një gropë muti,

do të të lidhim në shtyllën e dritës rrugore në qoshe

dhe do të të përdhunojmë

dhe do të të nxjerrim zorrat me një prerje.

Ruaju të mos kesh ndërmend një ndërrim qeverie.

Për Zotin, më mirë të rrish në shtëpi.

Por vendi im është një vend liqenesh, malesh

dhe vullkanesh.

Nget dy kilometra larg qytetit

dhe do të takosh luaj mali dhe gjarpërinj,

gremza vigane, akrepa dhe merimanga.

Me mirë të rrish në qytet

dhe t’i mbushësh mushkëritë me tymin e autobusave

dhe të dëgjosh boritë e makinave

dhe britmat e shitësve të rrugës.

Vendi im është një vend liqenesh, malesh

dhe vullkanesh.

Por mos eja këtu nëse dëshiron të vazhdosh të jetosh.

Mund të të kafshojë një gjarpër.

Mund të të hajë një luan mali.

Vetëm rri në shtëpi, mos paguaj biletë avioni

ose një dhomë hoteli.

Do të të shkulim kokërdhokët dhe do t’i llupim.

Ose mund të ketë një bombë, një plumb të humbur, një lule

me dinamit.

Dhe eshtrat e tu të ngrënë nga milingona...

Dhe eshtrat e tu të ngrënë...

Eshtrat e tu...

Dhe eshtrat... dhe...

1968

 

LOS GARROBOS*

Los Garrobos harliseshin në pemët

Por erdhën egërsitë.

Gjethet e verdha

Më në fund mbaruan së vdekuri.

Tani fruta të flashkëta

Lëkunden nga degë të larta.

Lumenj të thatë, tokë e shkretë.

Los Garrobos harliseshin në pemët,

por erdhën egërsitë,

gërmuqe në vrasje,

duke shkatërruar gjithçka. Avione

luhaten mbi pemët.

E gjitha që mbetet nga Los Garrobos

janë dhëmbët e tyre,

eshtrat e tyre të hollë druri.

*Garrobos janë hardhuca shumë të mëdha dhe të buta.

 

DETI I VERIUT

 I

 Një dallgë e vogël e bardhë.

Një pulëbardhë me sy të kaltër. Dhe drita

që luan mbi dunat. Kodra

rëre që zhvendosen

kur ndryshon era.

Vajza dhe djem

rrëshqasin të pazhurmshëm

në të ftohtit

sikur t’i futeshin

lumturisë vetë. Frymëmarrje e lodhur

që ëndërron për diellin

ose që e shikon

siç fluturon

lart si një flamur mbi

kretë e direkut.

Zogj, shkumë, pulëbardha dhe dallgë

Trungje të vjetra të mbjella

në plazh për të matur

distancën e ujit.

Duar që dridhen nga e ftohta. Krahë.

Gishta që dridhen

si era

që fryn natën.

Një zë që tingëllon si

deti

por që është vetëm kënga e një fëmije

ende të palindur.

II

Rreze të kaltra filtrojnë

nëpër re të ndriçuara

nga bota të tjera.

Vaj mbi lëkurën.

Tinguj aq intensivë sa

muzika e zemrave tona.

Dhe velat

e mullinjve me erë

prej lulesh

në tokën e ulët. Dallgë të shkëlqyeshme

qielli.

Dimri zbret mbi detin

me gishta argjendi

dhe sedefi.

Një pejsazh shterp

dhe një ndryshim temperature

në trupat tanë.

Bën ftohtë me ty në damarët e mi.

Por asgjë. Asgjë

nuk i ngjan mëmëdheut fare.

Mëmëdheut tim, që është edhe

lotët e tu sot.

Mëmëdheu im, që kurorëzon

krerët tanë. Sy dashurie

dhe zemërimi. Dhe një drithërimë

e lehtë

sepse ndoshta nesër

nuk do të jemi më të njëjtët.

 Nga spanjishtja në anglisht nga Stacey Ross dhe Jennifer Henriquez.

Nga anglishtja në shqip nga Silke Liria Blumbach.

 

MAMA

E dashur Mama. Një lutje për të gjithë. Mama, plot me hijëshi.

Shitëse në tregjet. Mama që blen shishe nga dera në derë.

Mama zuskë.

Mama që vrapon nëpër rrugët e përndjekur nga policia.

Mama, si je?

Mama i do të gjitha gjërat kur vijnë nga zemra.

Mama kërkuese thesarësh në koshat e plehrave.

Mama që udhëton me tren me shporta të mëdha me fruta të pjekura.

Mama e jashtëzakonshme. Mama me fytyrën e lyer si ylber.

Mama, mbledhëse kafeje.

Mama që mbledh lulet në skaj të rrugës

për t’i rregulluar në vazo të holla.

Mama e nxehtë. Mama e sëmurë.

Mama Virgjëresha Marija nënë e Zotit.

Një emër i shenjtë si dreri.

Mama ndriçuese e qirinjve të Fëmijës së Shenjtë të Atochas

dhe për të bukurin San Antonio .

Mama nëpër këto rrugë të errëta.

Shitëse e “atole-s” së errët dhe ananasit.

Mama që marshon nëpër rrugët

me kapele nga letra për t’u mbrojtur nga dielli

dhe me një çantë me fasule të ngrira dhe tortilja

vetëm në rast se marshi do të zgjasë orë me radhë.

Mama e Bashkimit të Banorëve të Getos. Mama këmbëzbathur.

Mama gati për t'u çuar nëse ka shkëmbim zjarri.

Mama e fortë.

Mbledhëse pambuku nën diellin agrar të bregdetit.

Ku je?

Njëri prej këtyre ditëve, Zoti duhet të më dojë pakëz.

Do të ndërtoj një shtëpi ku do të jetojmë ne të dy.

‘Njatjeta, Mama. Nënë e keqe. Ik dhe fli gjumë, fëmija im i vogël.

Njëri prej ditëve të tua, një ditë kur vdesësh urie.

Mama deklaruese, kështu që do ta lirojnë djalin tim,

ai s’ka bërë asgjë,

mbylle gojën, kurvë e vjetër.

Mama, do të kthehem vonë. Mama në sallën për të vdekurit.

Mama ime. Mama që kërkon midis të vdekurve.

Mama Virgjëresha Marija dhe asgjë më shumë.

Mama që thotë është trupi im që dridhet, jo shpirti im.

Mama ktheje kufomën e djalit tim.

Mama burrë, gjyshe, gjysh, Mama mama.

Nëna jote. Mirëmëngjes, gjithë univers.

Nga spanjishtja në anglisht nga Edward Waters Hood.

Në shqip nga Silke Liria Blumbach

 

POEZIA E PARË

Dikush na shikon. Dikush,

prekja e të cilit,

e lehtë

si një mace shtëpiake,

na mbështjell

në kopshte prej lulesh të vdekura

dhe pasqyrimesh ndriçuese. Dikush vjen

dhe puth

ballët e shokëve. Dhe di

se ne të gjithë do të takohemi në zjarrin e krematoriumit.

Dikush di se duhet të dëgjojmë. Dikush

i panjohur.

Të huajt shfaqen para nesh

me bishtat e tyre të pamasë komete prej

yjesh

që derdhen në det.

Ne kuptojmë se janë bërë nga zjarri.

Dhe vlojnë nga jeta dhe vdekja.

Dikush që flet si fëmijë me duar

prej guri.

Duar të forta, që lëshojnë gjëra të tërbuara,

dhe një zë plot llahtar dhe telashe.

Dikush, kreu i të cilit gëlon nga ide.

Dikush i një brezi të ri,

i zbritur nga shenjat e para të jetës

në Tokë.

Mjeshtër i duarve të tij, por jo i veglave të tij.

Dikush i shekujve të kaluara

në pragun e së ardhmes. Dikush

si gjethe në erë që paralajmërojnë shtrëngatën që vjen.

Dikush, pafajsia e të cilit na siguron neve të gjithë

se idetë tona janë të thella

dhe të thjeshta.

Dikush që gdhend ura

dhe ngre ndërtesa që janë si male.

Autostrada të papërfytyrueshme. Rrënim brengash.

Njeri i shenjtëruar në kurrizin e të tjerëve.

Botë e ndërtuar mbi bota të tjera.

Dikush që është vëllai ynë

Edhe armiku ynë,

duke nxjerrë kryet mbi një horizont të mbështjellë me qefin.

Dikush, aspiratat e të cilit përbëhen

nga realitete të vogla dhe dëshira të thella.

Dikush si ti vetë,

që ushqen dhe vesh botën

dhe u sjell të tjerëve pasuri të mirë

me pasurinë e tij të egër

është i varur nga qeliza të rreshtuara

dhe stela të lëshuara.

Dikush i mësuar me halle endacake,

i cili e pyes veten

se kur do të mbarojnë Rrënja e bukur

e pemës së lulëzuar të kundërshtimeve.

 

POEZIA E DYTË

Ata na vëzhgojnë me mendimet e tyre.

Burrat punëtorë.

Ata flenë gjumë të qetë.

Fisnikërisht gjakfortë. Lëkura e tyre

rrjedh si lumenjtë tuaj dhe

zëri i tyre në erë

dhe në pemët.

Sytë e tyre janë si të mitë

dhe të tutë,

dhe kërkojnë

jo hakmarrje, por zhdëmtim.

Në dritën e diellit, ne jemi barazisht të tejdukshëm

duke shkëlqyer si një ditë në fshat

me një të verdhë të shijshme në shi.

E njëjta gjë jemi ne

duke iu afruar horizonteve të reja me shpejtësinë

e yjeve dhe pëllumbave,

fluturimet e të cilëve do ta rrethonin universin.

 

POEZIA E TRETË

Ata që thonë se njerëzit janë të mirë

dhe nuk dinë përse.

Ata që duan qytetërim

pa kufi

dhe që kënaqen

me ardhjen e lumturisë.

Ata që besojnë në shkencë

dhe ata që nuk besojnë

sepse janë duke zbuluar

bota të tjera

dhe dimensione të ndryshme.

Ata që jetojnë me mërzi dhe vetmi,

të mbajtur nga mjegulla elektronike.

Ata na shikojnë me sy të bukur,

zemra që vrapojnë në fytyrën e vdekjes.

Shiko, tani. Është e mundur të prekësh lëkurën tonë të përbashkët.

Dallgë të holla mahnitëse të së njëjtës vapë

derdhen nëpër ne.

Së shpejti do të dridhemi,

të bashkuar

kundër talljes dhe zhgënjimit.

Ankthi të jesh ndërtues dhe

shkatërrues njëkohësisht.

Bujarë, nepsqarë, vështirë se kuptojmë.

Jemi njëlloj,

i pasuri, mirëbërësi, i

miri.

Ne, që më në fund kemi gjetur një vend

për të prehur katastrofat tona.

 

POEZIA E KATËRT

Gjëra të çuditshme. Ndodhi të vjetra. Një qiell i kaltër

pa avion fare. Zogj që nuk ngordhin nga helmi.

Fëmijë që nuk bien në zjarr mitralozësh.

Një ushtri kombëtare që nuk është ushtri okupimi.

Askush nuk dënes në dhembje të fshehtë.

Të rinjtë nuk duhet të fshihen nga

vdekja

e shpërpjesëtuar, teknike, moderne, mizore, e jashtëzakonshme.

Vëllai përqafon vëllanë

dhe askush

nuk vdes i tradhëtuar

nga shprehja e thjeshtë

e jetës

dhe ndjenjës

Njerëz këndojnë në rrugët, festojnë

të vërtetën që më në fund e gjetën.

Era e barutit iku, dhe kufomat

shkëlqejnë

si yje që ndriçojnë në largësi.

Vdekja është aq e natyrshme

sa lindja

e një luleje

ose rikthimi i ditës.

Fitorja do t’u përkasë të pasurve në shpirt

dhe disfata

atyre të varfëruar në stretërit e artë.

Ne të gjithë kemi diçka për t’u thënë

në këtë shpirt hareje.

Kalorësit e vdekjes

tërhiqen në dhomat e tyre të hijes

dhe mendojnë për pavdekshmërinë

e shpirtit të njeriut.

 

POEZIA E PESTË

Për fëmijët, vitet përpara xixëllijnë si yje,

pothuaj të dukshme. Ëndrrat e tyre

nuk janë më të pashpresa.

Gjërat janë më të mira këto ditë, veçanërisht

nëse masim kohën tonë me vite galaktike.

Gjithë mundimi i së kaluarës justifikohet

me këtë zgjim

mendimesh rrezatuese dhe ndjenja të mirëseardhura.

Me vështirësi flemë

duke u zgjatur

për t’i kapur yjet me duart tona. Sytë

hapen për një njerëzim që rritet.

Krahë

zgjerohen, ngriten

për një autoritet më të lartë.

Ne jetojmë në një kohë optimiste. Një epokë

zjarri pastrues.

Zjarrin që dërgojnë për të dënuar

dhe për të nxirë,

Ne ia kemi kushtuar spastrimit tonë

duke zbuluar përmasën e tij të ri.

E kemi bërë veten mjeshtra bollëku

Dhe urtësie, me çmimin

e jetëve tona.

Mendime të lindura nga vuajtja

bëhen çdo ditë më të bukura.

Aq shumë gëzim i çuditshëm mbush dheun tonë.

E gjitha kjo hyn në ëndrrën

që na transformon,

që na bën të ndryshëm

nga ajo që ishim në kohët e zymta.

E ftojmë veten për një kremtim të së ardhmes.

Ne mblidhemi në festivalin e jetës.

Pelerina e dritës pushon tani mbi supet tona,

ndriçuese nga energji planetare. Njohja

që rrjedh nëpër duart tona të gdhendura trashë

dhe vetullën tonë të ngrënë nga koha, është kjo:

Ne jemi fëmijët më të lashtë të botës.

 

Le të jetë gjithçka një pjesë e shpirtit

që na transformon,

duke na bërë pjesëmarrës në këtë botë.

Baballarë, nëna,

gjyshë,

gjyshe

e kanë krijuar këtë ëndërr

më të vërtetë

ku ne i zgjohemi ditës.

1988

Nga spanjishtja në anglisht nga Stacey Ross dhe Jennifer Manriquez.

Nga anglishtja në shqip nga Silke Liria Blumbach.